خانه

لَقَدْ خَلَقْنَا الانسانَ مِن صلْصال مِّنْ حَمَإٍ مَّسنُونٍ ...

 

قل سیروا فى الارض فانظروا کیف بدأ الخلق

در زمین گردش کنید وبنگرید خداوند چگونه حیات را آفرید. بر اساس آخرین یافته های علمی زیست شناسی پایه واساس حیات از حما مسنون آغاز شد ، توده سیاه رنگ چسبنده بر روی سفال داغ و پخته ،ماکروملکول های آلی زنجیره ای حامل کد های ژنتیکی .زیبا ترین وپر مفهوم ترین کلمه ازمشهودات حیات واین نقطه آغاز تکامل حیات است .هدف این سایت آشنائی بیشتر با قرآن مجید و نگاه به آن با دید وعینک علوم طبیعی وفیزیک است و شفاف کردن موضوعات  خلقت کیهان در شش روز ، زمین در دو روز و مفهوم هفت آسمان  وخلقت آن در دو روز و اقوات در چهار روز از دیدگاه قرآن ومقایسه آنها با  آخرین نظریه های علمی است. به علاوه موضوع مرگ وحیات، قیامت از دید علم فیزیک وقرآن مورد تجزیه وتحلیل قرار میگیرد .مقالاتی در این زمینه تقدیم باز دید کنند گان سایت میگردد به علاوه بر اساس کیف بدأ الخلق شما را با بند پایان وحشرات ایران  وعجایب خلقت آن اشنا میکنیم وسایت حشرات ایران تنها سایت حشره شناسی با متنوع ترین انواع گونه های راسته بند پایان در خاور میانه با حدود 20000 عکس دست اول وتصویر برداری شده توسط اینجانب که همه آیاتی از خداوند متعال در حیات زمین هستند. برای آشنا شدن با شگفتی های خلقت حیات در اختیار مراجعه کنندگان این سایت قرار می گیرد. این سایت  به نام حشرات ایران متعلق به سایت حما مسنون است .امیدواریم مورد توجه بازدید کنند گان قرار گیرد آدرس سایت حشرات ایران .insectsofiran.com

-فهرست مطلب قدیمی 1 و فهرست مطالب قدیمی2 - مقالات قدیمی تردر آیکن نقشه سایت قرار دارد .CopyRight ©    سید محمد تقوی اهرمی.

برای آشنائی با رزومه اینجانب اینجا کلیک کنید. اینستاگرام #hammanmasnun

این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

ظلمات ثلاثه در قرآن و خلقت انسان

 

مقدمه نوشتار


برخی کلمات درقرآن فقط یک بار در آیه مشخصی که ارتباط با موضوعی معین دارد می آید که نشانه نقش مهم در سرنوشت خلقتی انسان و اهمیت علمی بالای آن کلمه است. مثلا کلمه اقوات تنها درآیه 10سوره فصلت آمده که ایجاد غذای بیولوژیکی موجوداتی است که به آن نیاز دارند و قراراست خلق شوند و این رویداد در زمین اولیه و دقیقا هنگامی اتفاق افتاده که رواسی یعنی پوسته جامد بر روی زمین تازه شکل گرفته  قرارگرفت. امروزه مفهوم این کلمه کلیدی در خلقت حیات در زمین اولیه درعلم زیست شناسی یکی ازبحث های داغ است و دانشمندان سعی دارند از آن رمز گشائی کنند. به مقاله چگونگی روند پیدایش حیات در زمین اولیه از نظر قران مراجعه فرمائید.

کلمه ظلمات ثلاثه  هم نمونه دیگری است که درآیه 6 سوره زمر به آن اشاره شده است و مفسرین محترم به تاریکی های سه گانه نطفه در رحم تفسیر کرده اند که با مفهوم و سیاق آیه و با علم زمین شناسی و زیست شناسی همخوانی ندارد و تفکر و تعقل جدید در آیه را میطلبد. با پیشرفت علوم طبیعی لازم است علمای دلسوز و مسئول با توجه به حجم بالای  تهاجم فرهنگی و مانور روی شبهات آیات متشابه در قرآن در نظرات بیش از هزار سال گذشتگان که مطابق علم روز آن زمان بوده و بر باور ما نشسته تجدید نظر نموده  و آیات متشابه و علمی قرآن مانند خلقت انسان، خلقت هفت آسمان و بسیاری دیگر از آیات متشابه را با علم امروزی و آخرین نظریه علمی و قوانین طبیعت مقایسه نمایند و بانی امر خیرگردند و از خود باقی الصالحات بجای گذارند.


ظلمات ثلاثه در دوره های بعد از پیدایش نطفه


.آیه 6 سوره زمر را باهم مرور میکنیم.


خَلَقَكُم مِّن نَّفْسٍۢ وَٰحِدَةٍۢ ثُمَّ جَعَلَ مِنْهَا زَوْجَهَا وَأَنزَلَ لَكُم مِّنَ ٱلْأَنْعَٰمِ ثَمَٰنِيَةَ أَزْوَٰجٍۢ ۚ يَخْلُقُكُمْ فِى بُطُونِ أُمَّهَٰتِكُمْ خَلْقًۭا مِّنۢ بَعْدِ خَلْقٍۢ فِى ظُلُمَٰتٍۢ ثَلَٰثٍۢ ۚ ذَٰلِكُمُ ٱللَّهُ رَبُّكُمْ لَهُ ٱلْمُلْكُ ۖ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ۖ فَأَنَّىٰ تُصْرَفُونَ


شما را از نفس واحده خلق کردم و سپس جفت آنرا از آن قرار دادم. برای شما از چهارپایان هشت جفت نازل کردم و شما و چارپایان در شکم نیای خود به صورت خلقی بعد از خلق و در ظلمات سه گانه خلق می شوید.


خلقت انسان از نفس واحده است که همان خلق الانسان من نطفه است که تمامی نفوس جانداران اعم از گیاهی و جانوری ازآن منشعب شدند و آن سلول اولیه حیات است. به مقاله نفس واحده اولین تک سلولی خلق شده در زمین مراجعه فرمایید. چند موضوع مهم در این آیه برای تفکر و تعقل وجود دارد که به آن توجه نشده است، بنابراین ابتدا به چند مورد زیر اشاره کنیم و سپس به دلایل از آیات و علم زمین شناسی بپردازیم :


اول : چرا خداوند ابتدا فعل ماضی آورده و بعد از پیدایش جنسیت و جفت انسان و انعام از کلمه مضارع یخلقکم استفاده کرده است .
دوم : چه ارتباطی نفس واحده با خلق بعد ازخلق دارد.
سوم : آوردن جعل منها ازواجها چه مفهومی و رابطه ای میتواند با خلق من بعد خلق داشته باشد
چهارم: آیا در رحم انسان و انعام ظلماتی وجود دارد.

اول : چرا خداوند ابتدا فعل  ماضی آورده و بعد از پیدایش جنسیت  و جفت انسان  و انعام از کلمه مضارع یخلقکم استفاده کرده است .
مطلب مهمی که معاندین  و منحرفین از آن به عنوان رعایت نکردن قواعد عربی در قرآن از آن نام می برند، شیوه نگارش جملات خاصی است که آنها آن را ایراد قرآن می نامند. این موضوع از عدم آگاهی آنها به تاریخچه علم نحو است. زمان نزول وحی علم نحوی وجود نداشت و علم نحو بر پایه  و اساس کلمات در قرآن بنا نهاده شد.

"مورخان عموما اتفاق نظر دارند که ابوالاسود دوئلی بسال 69 هجری علم نحو عرب را تدوین کرد .وی زبان سریانی را فرا گرفت و قواعد آن زبان را مناسب دید و به فکر افتاد برای زبان عربی هم  قواعدی تدوین کند پایه و اساس کار او قرآن  قرار گرفت. بعد از او کسان دیگری راه  او را ادامه دادند. زمان نزول قرآن علم صرف و نحو وجود نداشت. قرآن شیوه و روش خود را دارد. اینکه برخی بگویند قرآن قواعد نحو را رعایت نکرده درست نیست. باید گفت کسانی که قواعد زبان عربی را از روی قرآن تنها کتاب مدون عربی در آن زمان تدوین کردند نکات مهمی را در قواعد قرآنی رعایت نکردند. از جمله آوردن فعل مضارع در ماضی که به ماضی التزامی نامیده میشود.

این قاعده پیام خاصی دارد. عملی در گذشته اتفاق افتاده و بعد از آن التزام به  شروطی آن فعل ادامه داشته. که بیان گر زمان بر بودن آن عمل است یا تحت شرط برنامه ریزی قرارداشته است. یخلقکم بعد از خلق نفس واحده و خلق و پیدایش جنسیت نر و مادینگی دری ک پروسه خلقتی مانند علقه و برنامه ریزی آن، آینده در گذشته بوده است که به بار نشسته و تمام شده .مانند آیه- الَمْ يَكُ نُطْفَةً مِّن مَّنِيٍّ يُمْنَى-آیا او نطفه تقدیری نبود که مقدر می شود یمنی را مفسرین به میریزید  تاویل کرده اند و از آنجائیکه نطفه را هم آب مرد درنظرگرفته بودند (نظر گذشتگان بر اساس برداشت آن روزها) ترجمه ای ارائه شده که با قرآن همخوانی ندارد.


دوم : چه ارتباطی نفس واحده با خلق پس از خلق دارد.


کلمه خلق یعنی ایجاد از چیزی که وجود دارد بر خلاف ابداع که خلق از عدم است. خلق یک پدیده فقط یک بار است و استمرار ندارد. پس از خلق آن را باز آفرینی میکند یعیده .تحولات جنین رشد آن است در جایگاه رحم و دستور چگونگی رشد را روح  فرمان می دهد که در ژن موجود زنده  توسط خداوند نهادینه شده است. بنابراین خلق بعد از خلق تحولات تکاملی انسان است از نطفه و سپس علقه و بعد از آن مضغه و الی آخر تا انسان تکامل یافته (آدم، که انسان تکامل یافته است مرد یا زن) از ذریه آخرین قوم بیرون آورده میشود. مراحل رشد جنین و واقعیت قرآنی


سوم : آوردن جعل منها ازواجها چه مفهومی و رابطه ای میتواند با خلق من بعد خلق داشته باشد.


این موضوع البته با برداشت و ذهنیت ما ارتباط دارد. اگر ما نطفه را آب مرد تصور کنیم سعی میکنیم تمامی تحولات تکاملی را در رحم جستجو کنیم و مواردی که با آیات خداوند در خلقت انسان نمی خورد توجیه نمائیم  اگر چه  شبهه بیافرینیم. با خود فکر نکرده ایم چرا اول آیه با نفس واحده شروع شده  آیا با رحم که ما ظلمات ثلاثه را در آن قرار داده ایم ارتباط  پیدا میکند. جعل منها زوجها از نفس واحده است بازهم ارتباطی با رحم ندارد. تکامل انسان در شکم های امهات بوده است. یخلقکم به انسان و چهارپایان برمی گردد که معنی علمی بسیار والائی دارد. چرا خداوند در این آیه چهارپایان را وارد آیه کرده حتما دلیل خاص خود را دارد. علم زیست شناسی و تکامل به این موضوع پاسخ میدهد. انسان و چهارپایان دارای نیای مشترک بوده اند، آن هم بصورت خلق بعد از خلق. امهات مادران معنی نمی دهد امهات به فارسی نیاکان یا نیای تکاملی انسان. این جمله را حتما شنیده اید که شهر قم یا ری از امهات بلاد اسلامی بوده است. زیرا دانشمندان بسیاری را به اسلام تقدیم کرده. امهات این معنی را میدهد و جَعَلَ مِنْهَا زَوْجَهَا تکامل از طریق جفت ها و در شکم امهات(نیای مادری کهن) صورت گرفته. 


چهارم: آیا در رحم انسان وانعام ظلماتی وجود دارد.


برخی برای توجیه ظلمات در رحم زن به اثرات نور خورشید بر جنین مطالبی نوشته اند و دلیل هم پوشاندن لباس و تاریک و محافظت کردن جنین را بر اساس علم جنین شناسی مطرح میکنند. این مسئله را که تمامی پستانداران در آفتاب و بدون لباس بسر میبرند و خوشبختانه مسئله خاصی هم برای جنین آنها  رخ نداده بهترین دلیل غلط بودن این طرز تفکر که ظلمات  ثلاثه  در رحم  موجودات زنده است. بهت راست با دید بصیرت و تفکر و تعقل در آیات بنگریم و باطن آیه را که منظور ذات باریتعالی است بیرون آوریم. این آیه از جمله آیات متشابه است که خداوند میفرماید تاویل این آیات نزد خداوند است و دانشمندان علوم(منظور علوم طبیعی مربوطه تقریبا تمامی آیات متشابه در ارتباط با پدیده های خلقتی و طبیعی است)

هُوَ الَّذِيَ أَنزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُّحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ فَأَمَّا الَّذِينَ في قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَاء الْفِتْنَةِ وَابْتِغَاء تَأْوِيلِهِ وَمَا يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلاَّ اللّهُ وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِّنْ عِندِ رَبِّنَا وَمَا يَذَّكَّرُ إِلاَّ أُوْلُواْ الألْبَابِ-

خداوند است که کتاب را نازل کرد و در آن آیات محکمات قرارداد که اصل کتاب بر این آیات محکمات قرار دارد.بخشی از آن هم آیات متشابه  است که باید تاویل شوند (ظاهر دارند و باطن).کسانی که در دلهایشان شک و تردید است از این  دوگانگی آیات سوء استفاده میکنند و فتنه انگیزی می کنند و از متشابه (ظاهر آن که تمثیل است پیروی می کنند) با آنکه تاویل آن را خداوند میداند و دانشمندان متخصص (برحسب موضوع دانشمندان آن موضوع ،خلقت انسان و هفت آسمان را دانشمندان زیست شناسی و زمین شناسی باید نظر بدهند وهر علمی متخصصین آن علم) و آنها به دلیل ایمان به خداوند هر دو را قبول دارند و میگویند از طرف خداوند است (نمی دانند نظر، نمی دهند تا شبهه آفریده نشود).


حال قبل از وارد شدن به موضوع علمی ظلمات ثلاثه یک نمونه دیگر از آیات این چنینی که درهمین ارتباط است را مرور میکنیم.


إِنَّ رَبَّكَ وَاسِعُ الْمَغْفِرَةِ هُوَ أَعْلَمُ بِكُمْ إِذْ أَنشَأَكُم مِّنَ الْأَرْضِ وَإِذْ أَنتُمْ أَجِنَّةٌ فِي بُطُونِ أُمَّهَاتِكُمْ فَلَا تُزَكُّوا أَنفُسَكُمْ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنِ اتَّقَى-

با استناد به آیه  قبلی خداوند میفرماید-آنان كه از گناهان بزرگ و زشت كاريها جز لغزشهاى كوچك خود دارى می ‏ورزند  پروردگارت (نسبت به آنها) فراخ‏ آمرزش است. خداوند است که از آن دم كه شما را از زمين انشاء کرد و از همان‏گاه كه در شكم هاى مادرانتان بصورت جنین بودید به (حال) شما دانا تر است پس خودتان را پاك مشماريد او به (حال) كسى كه پرهيزگارى نموده داناتر است.

خداوند به علم چگونگی انشاء انسان در زمین آگاه است. انشائ کردن یعنی خلق کردن و پس از آن پروراندن تا انسان شدن. ان هم در زمین و در شکم امهات بصورت جنین بودید وَإِذْ أَنتُمْ أَجِنَّةٌ فِي بُطُونِ أُمَّهَاتِكُمْ  در دوره انشائکم خداوند انسان را  انشاء کرد و دیگر انشاء در رحم موضوعیتی ندارد. وقتی انسان خلق شد تکثیر آن از طریق نطفه مرد و نطفه(اوول) زن صورت می گیرد و در رحم جنین رشد میکند و این بازآفرینی خلقت است. این آیه را هم مرور کنیم


وَاللَّهُ أَخْرَجَكُم مِّن بُطُونِ أُمَّهَاتِكُمْ لَا تَعْلَمُونَ شَيْئًا وَجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالْأَبْصَارَ وَالْأَفْئِدَةَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ-خداوند زمانی که شما را از شکم امهات بیرون میآورد (بصورت خلق بعد از خلق) چیزی نمی دانستید و زمانی که از شکم امهات بیرون آمدید بعد از آن برای شما گوش و چشم و قلب قرارداد .


الَمْ يَكُ نُطْفَةً مِّن مَّنِيٍّ يُمْنَى-ثُمَّ كَانَ عَلَقَةً فَخَلَقَ فَسَوَّى-فَجَعَلَ مِنْهُ الزَّوْجَيْنِ الذَّكَرَ وَالْأُنثَى-آیا او نطفه تقدیری نبود که مقدر میشود. سپس به صورت علقه درآمد، آن را خلق کرد و شکل داد و در آن جنسیت نرو ماده را قرارداد .


در این آیه علقه را منشاء ایجاد جنسیت نر و ماده معرفی کرده است و این نشان میدهد که علقه  یک مرحله از تکامل انسان در طبیعت است نه در رحم زن. با توجه به آیه قبلی که انسان مدت ها در محله تکامل بصورت جنین هائی در شکم امهات بود و بیرون می آمد اعضاء بدن نداشت. نوزاد که از شکم مادر بیرون میآید تمامی اعضای بدن کامل است و دارای شعور و فهم است بلافاصله نسبت به نیاز ها با گریه کردن منظور را به مادر میرساند در آیات خداوند تعقل و تفکر کنیم وآیات خداوند را به بهای اندک به تصورات ذهنی گدشتگان نفروشیم.


راغب اصفهانى منى را به معناى تقدير (اندازه زدن) می داند. و آيات فوق را به معناى تقدير كردن الهى می داند. صاحب مقاييس اللغه نيز اصل كلمه را از تقدير می داند و معتقد است منى انسان را از آن جهت منی گويند چون كه تکثیر انسان از آن مقدرمی شود( برنامه ریزی شده)


ظلمات ثلاثه بر اساس علم زمین شناسی و زیست شناسی چیست


براساس آخرین نظریه زمین شناسی و زیست شناسی و نقل از پروفسور ارنست مایر دانشمند زیست شناسی و تکامل و سایر دانشمندان علم زیست شناسی و زمین شناسی و همچنین آیات قرآن انسان از ماده بی جان به جاندار تبدیل شد و در چهار دوره اقوات و در صلصال کالفخار سخت و از حما مسنون نرم نطفه اولیه خلقت ایجاد می شود که به پروکاریوت ها  یا تک سلولی های بدون هسته غیر هوازی نامیده می شوند این تک سلولی ها ابتدا باکتری های غیر هوازی بودند که پانصد میلیون سال در زمین حاکم بودند و سپس جای خود را به باکتری های غیرهوازی فتوسنتز دادند و آنها هم در یک دوره پانصد میلیون ساله حاکمیت زمین را در اختیار داشتند و سپس سیانو باکتریهای فتوسنتز جای آنها را گرفتند و آنها هم پانصد میلیون سال در زمین حاکم بودند. این سه دوره که جزء سرنوشت تکاملی انسان است در جوی انباشته از غبار آتشفشان ها که از فعالیت شدید آنها ناشی میشد و اشباع از بخار آب و هیدروژن و سایر گاز ها بود بسر می بردند. برخورد شهاب سنگ ها مزید  برعلت  بود و جوی کاملا تیره و تاریک که حفاظی برای ادامه حیات این سه نوع باکتری ها بود و قرآن از آن به عنوان آسمان دودی یاد میکند. این همان ظلمات ثلاثه است که قران این سه دوره را طارق می نامد به مقاله  طارق سیستم حفاظتی تک سلولی های اولیه حیات است مراجعه فرمایید. به تصویر زیر که دوره های زمین شناسی پیدایش حیات از ارنست مایر توجه فرمایید.

پس از سه دوره تاریکی نا آرامی جوی، یک دوره ایجاد هفت آسمان یا جو اکسیژن دار و آرام به مدت پانصد میلیون سال بر زمین حاکم  می شود و سیانو باکتری های فتوسنتز به تولید اکسیژن می پردازند و سیانو باکتری ها به تک سلولی هسته دار دارای غشاء سلولی برای حفاظ  نطفه تبدیل می شوند و د. ان. آ (DNA) مدیریت ادامه رشد و تحولات حیات را برعهده میگیرد. امر خداوند که همان روح یا فرمان اوست در این تک سلولی هسته دار یا  یوکاریوت ها استقرار می یابد. جنسیت و جفت نر و ماده  در آن خلق می شود و قرآن این را علقه می نامد.

به این آیه فوق توجه فرمایید.

الَمْ يَكُ نُطْفَةً مِّن مَّنِيٍّ يُمْنَى-ثُمَّ كَانَ عَلَقَةً فَخَلَقَ فَسَوَّى-فَجَعَلَ مِنْهُ الزَّوْجَيْنِ الذَّكَرَ وَالْأُنثَى

آیا او نطفه تقدیری نبود که مقدر میشود. سپس به صورت علقه خلق شد و آن را شکل داد و در آن جنسیت نر و ماده را قرارداد (توارث را در آن قرار داد).

از این علقه تمامی موجودات زنده اعم از جانوری و گیاهی و از طریق جنسیت و توارث بوسیله خلق بعد از خلق در زمین انشائ میشوند تا انسان تکامل یافته بصورت آدم از ذریه آخرین قوم بیرون می آید. این مطالب عینا همه از آیات خلقت انسان استخراج شده وبا آخرین نظریه علم زیست شناسی همخوانی دارد. درآیات بدون تعصب در تفاسیر گذشتگان تعمق و تفکر کنیم .ما انسان های قرن علم و دانش هم باید نظر علمی خودمان را ارائه دهیم و در این نظرات کهن تجدید نظر کنیم تا   قرآن را از بند شبهات نا خواسته رها سازیم.

علقه همان اولین تک سلولی هسته دار یوکاریوت ها است که دارای غشاء سلولی و مولکول های د.ان.آ کامل و تکامل یافته شده بودند و می توانستند  توارث داشته باشند و امر خداوند در مولکول های د.ان.آ -DNA)استقرار گرفت

سَنُرِيهِمْ آيَاتِنَا فِي الْآفَاقِ وَفِي أَنفُسِهِمْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ أَوَلَمْ يَكْفِ بِرَبِّكَ أَنَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ-بزودی نشانه های خود را در آفاق (دور و بر نزدیک و دور از شما -کیهان) و در هویت خودتان به شما نشان خواهیم داد تا برای شما ثابت شود که خداوند وجود دارد و حق  است این برای شما کفایت نمی کند که تمامی نشانه های مادی به وجود او شهادت میدهند. خداوند در آیات 29 و 30 سوره فرقان و در روز قیامت در قالب گفتگوی بین خطاکاران می فرماید -

 قَدْ أَضَلَّنِي عَنِ الذِّكْرِ بَعْدَ إِذْ جَاءنِي وَكَانَ الشَّيْطَانُ لِلْإِنسَانِ خَذُولًا- وَقَالَ الرَّسُولُ يَا رَبِّ إِنَّ قَوْمِي اتَّخَذُوا هَذَا الْقُرْآنَ مَهْجُورًا-: یکی از آنها کسی را نشان میدهد و میگوید او مرا به گمراهی کشاند بعد از اینکه قرآن را داشتم ( بمن رسیده بود). شیطان (هوی نفسانی و تخیلات ذهنی است که بر دلها نفوذ میکند. دل خواسته نفسانی است) همواره انسان را از واقعیت ها دور نگه میدارد. رسول خدا(ص) در برابر خداوند میفرماید پروردگارا قوم  من این قرآن را مهجور قرار دادند. به خداوند متعال پناه ببریم که ما جزء آن قوم که قرآن را مهجور قرارداده اند نباشیم که عاقبت بدی در انتظار ما است.

سید محمد تقوی اهرمی-مرداد 1396-ویرایش جدید بهمن 1397 اصلاحیه و ویرایش جدید خرداد 1399

 

اضافه کردن نظر


کد امنیتی
تازه کردن

معرفی سایت حشرات ایران از همین نویسنده

لیست آخرین مقاله های اضافه شده

آمار بازدیدکنندگان

147270
Today
Yesterday
This Week
Last Week
This Month
Last Month
All days
1144
2949
13244
115269
40997
29024
147270

Your IP: 34.200.236.68
Server Time: 2020-09-18 11:10:10
امارگیر سایت