ویژگی ها

صلب وترائب و داستان علمی این رخداد درسه ونیم میلیارد سال قبل

 

مقدمه نوشتار

ابتدا خلاصه این داستان شنیدنی علمی که اتفاق افتاده ومهمترین پدیده وسنگ بنای خلقت انسان است را بیان کنیم. درحقیقت سنگ بنای اولیه حیات ازخلق ژن موجودات زنده درزمین اولیه شروع شده است.علم زیست شناسی به آن نطفه اولیه حیات میگوید به عبارتی این رخداد باعث به وجود آمدن ملکول اولیه حیات ریبو نوکلئواسید RNA شده است. نظریه جدید خلقت حیات میگوید حیات در دنیای RNA ودرزمین اولیه رخ داده است .این زمان چه موقع بوده وزمین درچه حالت ووضعیتی قرارداشته است. دانستن داستان حیات درزمین اولیه دید ونظر ما را نسبت به عظمت ایات قرآن تغییر میدهد ودیدگاه ما ازآب مرد ودرون رحم زن به زمان این رخ داد عظیم کشانده میشود. ابتدا داستان را شرح میدهیم وسپس نظری به آیات خلقت انسان می اندازیم وخواهیم دید که آیات به این رخ داد بسیار نزدیک ترومنطقی تراست.


شکل گرفتن زمین در حدود یک میلیارد سال قبل


براساس جدول زمان بندی زمین شناسی ازارنست مایردانشمند بزرگ زیست شناسی وتکامل، زمین در 4/6 میلیارد سال پیش ازتوده ابرخورشیدی جدا شد. رخداد پیدایش اولین تک سلولی حیات از ماده بی جان ذیلا شرح داده میشود. زمین توده مذاب است که حدود یک میلیارد سال ازعمرخود را پس از جدا شدن از توده ابر خورشیدی سپری کرده است. دراین مدت چه برسرزمین امده وسرگذشت خود را چگونه سپری کرده تا کنون علم زیست شناسی وزمین شناسی نمی دانند. برخی میگویند درروند شکل گیری ازتوده گاز وغبارکیهانی به دلائل ناشناخته غبارکیهانی که ازکلوخه های میکروتشکیل شده بودند به همدیگر پیوستند، فشرده شدند ودرمرکزیت زمین درحال شدن تجمع کردند وحرارت ان بسیار بالا رفت وتوده فشرده گلوله مانند بصورت مذاب درآمد وبا پیوستن سایر کلوخه ها به آن زمین شکل گرفت.برخی دیگرعقیده دارند گازهای ئیدروژن وهلیوم مانند خورشید کنونی روند همجوشی هسته ای را شروع کردند وئیدروژن وهلیوم پایه واساس ایجاد ساختار تشکیلاتی زمین درهمجوشی هسته ای بوده است. پس ازپایان واکنش هسته ای زمین شروع به سرد شدن کرد ودردرجه حرارت چند هزاردرجه تکامل شیمیائی آغاز شد. کدام یک از این دو نظریه حقیقت داشته است را علم تا کنون نتوانسته جواب دهد وبرای داستان ما هم چندان ضروری بنظر نمی رسد چرا؟ داستان ما ازهمین چند هزاردرجه آغاز میشود.

درابتدای تکامل شیمیائی ملکول ها از بهم پیوستن اتمها ئی که از کلوخه های غبار کیهانی یا همجوشی هسته ای به وجود آمده اند ایجاد میشوند. یعنی ملکول های آب، متان، آمونیاک، هیدرورگوگرد وفسفروکانی ها مانند سیلیکات ها ،آلومینیوم، پیریت وسایر. ئیدروژن عنصرغالب دردل زمین مذاب همراه با بخاراب فراوان وبسیار داغ، متان وگازهای آمونیاک، ئیدرورگوگرد وفسفروسایردردرجه حرارت بالا ، احتمالا1500 تا 2000 درجه ( بخار آب وکانی ها وگازها دراین درجه میتوانسته اند پایدار باشند حرارت وچگالی محیط شرایط لازم را برای بسیاری از پدیده های شیمیائی فراهم کرده بود الذی احسن کل شیئی خلقه وبدائ خلق الانسان من طین )یا کمترایجاد میشوند وزمین شروع به سرد شدن میکند. ازحالت مذاب به گداخته درمی اید ومسلما هنوز جوی بیرون از زمین وجود ندارد. پوسته جامد زمین درحال سرد شدن است وبمباران شهاب سنگ ها و خورده سیارات آرامش را از زمین گرفته اند وپوسته جامد آن، بالاترین لایه روی زمین مرتبا درحال تغییر وتبدیل وازلابلای ان گاز های ئیدروژن وبخار آب وسایر به بیرون رخنه میکند ولی گرانش زمین انها را دوروبر پوسته جامد البته بیرون از آن نگه میدارد تا به فضا پرتاب نشوند. حباب های عظیم درون لایه زمین دل پوسته جامد را می شکافد وآن را میترکاند وبه بیرون رخنه میکنند.

حرارت زمین به مرور زمان پائین می اید وپوسته جامد درحال شکل گرفتن است حرارت به حدود 150 الی 200 درجه میرسد واز حالت گداخته به حالت گداخته سرد شده وداغ میرسد .آب بصورت بخاردردرون زمین ودربین لایه های سنگ ها که پوسته جامد را درست میکنند بصورت انباشته واشباع درحالی که املاح مانند ئیدرورهای کربن مانند متان ، آمونیاک وملکول های آلی پایه حیات را در خود جذب شده دارد وجود دارند . سنگ های رس از گداخته بصورت پخته وداغ میزبان این بخار آب مملو از املاح آلی است و آنها را در بغل خود برای انجام برجسته ترین رویداد حیات نگه داشته است. شرایط برای ایجاد اسید های آمینه از ئیدرو کربورها وآمونیاک وآب دربین لایه های سنگ رس فراهم شده است. ملکول های پایه حیات طی چهار دوره زمان بربه پروتئین ها وهمینطورنوکلئوتیدها وقندها تبدیل میشوند. اقوات غذای بیولوژیکی در قرآن وعلم زیست شناسی


مائ دافق وقرارمکین در زمین اولیه


بدینطریق غذای مورد نیاز اولین تک سلولی های حیات فراهم میشود وحیات هم دردرون این غذا از ماکرو ملکول های زنجیره ای با انجام واکنش های شیمیائی خاصی شکل میگیرد. دوعامل حرارت وفشاردرونی لایه زمین این شرایط را برایشان فراهم میسازد. سنگ رس داغ است واب را تبخیر میکند ومرتبا املاح آلی درون بخارآبها ودربین لایه سنگ رس بصورت توده سیاه ونرم به جای می ماند ورویهم انباشته میشوند. این دوره چهار گانه احتمالا چند میلیون سال طول میکشد آب ناچیزاست وفقط بصورت بخارعرض اندام میکند واز لایه ای متخلخل سنگ رس پخته بسرعت محیط را ترک میکنند ورسوب ها باقی میمانند. درون این رسوب ها واکنش حیات درحال انجام شدن است یعنی پروتئین ها به هم میپیوندند وازحالت ملکول های تکی یا مونومربه حالت ملکول های پلی یا زنجیره ای درمی آیند. نوکلئوتیدها هم همینطور.


دنیای حیات درحال تولد است. آبی که از بین این رسوب ها به بیرون می تراود ومحیط را با عجله به دلیل حرارت بالای 150 درجه ترک میکند. کلید اصلی پیدایش اولین ژن حیات است. حال این آب دفع شونده از کجا سرچشمه میگیرد. دوملکول اسید امینه که دارای عامل اسیدی COOH هستند باید به هم وصل شوند یکی ازاین دو اسید آمینه یک عامل H میدهد ( از خود جدا میکند)ودیگری یک عامل OH واین دو اسید آمینه به میچسبند و این دوعامل جدا شده فورا با هم ترکیب میشوند ویک ملکول آب میدهند. اگراین ملکول آب فورا محیط واکنش شیمیائی را ترک نکند .این دو اسید امینه نمی توانند به هم وصل شوند. دراین صورت اصطلاحا میگویند واکنش برگشت پذیرمیشود . یعنی ملکول های تکی به زنجیره ای تبدیل نمی شوند وپروتئین ها وهمینطورنوکلئوتید ها وقند ها به وجود نمی آیند. دانشمندان میگویند سنگ رس این اموررا کاتالیزه میکند . درموجود زنده کنونی هم این واکنش ها مرتبا انجام میشود. ولی یک انزیم ماموریت دارد فورا به آب تولید شده بچسبد وآن را به بیرون سلول زنده ببرد ورها کند وبرگردد وهمنیطورماموریت خود را انجام دهد ، ولی درزمین اولیه آنزیمی وجود نداشته است . دانشمندان دراین لحظه مانده اند که چگونه این اب سرنوشت سازاز محیط بیرون میجهد. این لحظه همان رخدادی مهمی است که داستان ما دارد به آن میرسد. آب از توده نرم وسیاه دربین سنگ رس داغ وسخت بیرون میجهد وملکول ژن زنجیره ای RNA خلق میشود. البته این فقط یک ملکول ژن است که حیات ندارد واماده است فرمان حیات را بگیرد واین سئوال مهمی است که دانشمندان تاکنون نتوانسته اند جواب بدهند ونخواهند توانست به جواب ان برسند. ملکول ساختار حیات، حیات نیست .چیزی که دانشمندان متوجه نیستند زیرا به نیروی مافوق طبیعت ایمان ندارند. دراین لحظه اتفاق بسیار مهم وحیاتی رخ میدهد وفرمان حیات درژن اولیه گذارده میشود واین فرمان هدایت ژن را بسوی سرنوشت مبتلا شده، راهی که باید بسوی تکامل خود بپیماید برعهده میگیرد.


نطفه امشاج اولیه نطفه حیات است


هل أَتىَ‏ عَلىَ الْانسَانِ حِينٌ مِّنَ الدَّهْرِ لَمْ يَكُن شَيً مَّذْكُورًا إِنَّا خَلَقْنَا الْانسَانَ مِن نُّطْفَةٍ أَمْشَاجٍ نَّبْتَلِيهِ آیا درسرنوشت انسان روزگاری نگذشت که چیز قابل ذکری نبود-ما انسان را از نطفه درهم آمیخته ( جنسیت دران وجود نداشته ودرهم تنیده شده بودند مانند ماده در بیگ بانگ که ابتدا درهم تنیده بودند واز ان درهم تنیدگی خلق شدند) خلق ومبتلا به سرنوشت شدن خود کردیم سپری کردن دوره تکاملی را براو تحمیل کردیم. این ژن نطفه اولیه حیات است. نطفه ای که هنوزنقص دارد وتمامی ضروریات ونشانه های حیات را ندارد فقط میتواند پروتئین ها را سامان دهد وخودش را با دو قطعه شدن تکثیر کند مانند میکرب ها وزمانی بس طولانی باید سپری شود تا ژن تکامل یافته با DNA وتوارث وجنسیت انهم درمحفظه محافظت شده هسته وغشائ سلولی قراربگیرد. دوعامل اساسی وجود دارند که عدم وجود آنها شرایط حیات فراهم نمیشود .یکی فضای اطراف زمین که دارد جو اولیه را به وجود می آورد مملو ازغبار ودود وبخار آب اشباع از متان وملکول های گازی مانند ئیدروژن، آمونیاک که ازدهانه های آتش فشان ها به بیرون رخنه میکنند .این فضای دودی وتیره مانع ازرسیدن اشعه ماورائ بنفش به رسوب های حاوی ژن های اولیه حیات میشوند ودوم عدم وجود اکسیژن درفضا ودرون زمین اکسیژن برای نوزاد حیات مرگ آوراست. چرا اکسیزن نمی تواند به وجود آید، برای اینکه گاز ئیدروژن حاکمیت فضا ودرون زمین را برعهده دارد واجازه نمی دهد .اکسیژن عرض اندام کند. پیوند ملکولی بین دواتم ئیدروژن که کوتاه ترین پیوند وپایدارترین آن در پیوند های شیمیائی هستند. هرجا اکسیژن بخواهد وارد عمل شود آن را جذب خود میکنند وآب را به وجود می آورند. به عبارتی محیط بازی است وواکنش شیمیائی بسمت قسمت بازی یعنی هیدرات ها است. بنابراین این دو عامل یک حفاظ توسط گاز ئیدروژن ودیگری سمائ زمین که دودی وتاریک بود سالیان درازنطفه اولیه را حیات را محافظت میکرده اند.


سمائ زمین نقش حفاظتی نطفه اولیه حیات را داشته است


ژن درحقیقت یک نفس است یک هویت است. اولین شیئ زنده دارای هویت ونفس خاص بوده که از گزند روزگارمحفوظ نگه داشته شده است. این ژن تازه درست شده همچنان درحال تشکیل است تا حرارت زمین به نقطه زیردرجه جوش آب برسد وسپس تشکیل انها متوقف میشود. حرارت پائین می اید وپوسته زمین داغ وشکننده است وبرروی خود سنگ های رس حاوی رسوب های فراوان دارد .درحقیقت ماهیت پوسته جامد برانواع کانی های سنگ رس وپیریت قراردارد .سنگ های رس که دارای سه لایه هستند این خصوصیات نگه داری اب درون خود وتشکیل رسوب را دارند. طین که همان سنگ رس است که اب را درخود نگه میدارد امروزه براثر فرسایش چند میلیارد ساله به خاک کشاورزی تبدیل شده است. خاک کوزه گری ازهمین جنس خاکی ( البته آن زمان سنگ بود وهنوز خاک نشده بود) است که درزمین اولیه ودرداستان ما نقش مهم را بازی میکند. با پائین آمدن حرارت زمین به زیرنقطه جوش اب کم کم آب درگودال ها جمع میشود وابتدا بصورت جوشان رسوب حاوی ژن اولیه دردرون لایه های سنگ رس را میشویند ودرآب های داغ قرارمیدهند. میلیون ها سال این رسوبات سراسر زمین را به حاکمیت خود در آورده بودند وهمه جا وبرروی پوسته جامد زمین دیده میشدند تا آب فراوان آنها را در درون خود قرارداد وحیات این چنین درآب خلق شد ونه ازآب.

احتمالا با قرارگرفتن این رسوبات دراب امر حیات درآنها جاری میشود. .مطالبی که نقل کردم که با علم زمین شناسی وزیست شناسی مطابقت دارد را از آیات قرآن والهام گرفته ازعلم زیست شناسی واخرین نظریه های ان بدست اورده ام وعلم هنوز به زوایای این گفتار دست نیافته است ومن مطمئن هستم علم به همین نتیجه خواهد رسید. علم زیست شناسی وپرفسورارنست مایر داروین دوم درتکامل موجودات براساس یافته های زمین شناسی تاریخچه پیدایش زمین وزمان پیدایش حیات واولین تک سلولی حیات را بیان داشته است که درمقاله چگونگی روند پیدایش حیات در زمین اولیه از نظر قران شرح داده ام . چگونگی پیدایش اولین ژن حیات که پرفسورکاپلان زیست شناس معروف آلمانی با توجه به علم ژنتیک آنرا اولین نطفه حیات نامیده را میتوان همان نطفه حیاتی دانست که خداوند متعال برای اولین بارانسان را ازان خلق کرد. خلق الانسان من نطفه امشاج همان نطفه اولی حیات است که شرح دادم ، دررسوب سیاه ونرم حما مسنون وسنگ سخت رس به بیان دیگر صلب وترائب ومائ دافق هم همان آب سرنوشت سازی که حیات را رقم زد. صلب وترائب صفت دو کلمه صلصال و حما مسنون است وآب دافق هم همان آبی است که در واکنش شیمیائی اولیه حیات از درون سنگ رس بیرون میجهید.حال به ایات مهم دراین ارتباط توجه فرمائید .اولین نطفه حیات تک سلولی غیرهوازی بدون هسته وغشائ هسته ای بوده که به باکتری های کهن نامیده شده اند. این باکتری ها که اولین نفس حیات بوده اند حدود پانصد میلیون سال برزمین حاکم بوده اند. پس ازان باکتری های غیرهوازی بدون هسته وغشائ هسته ای فتو سنتز زمام اموررا در دست میگیرد وآنهم پانصد میلیون سال درزمین مستقر بوده اند وحاکمیت خود را به سیان باکتری های هوازی فتوسنتز میدهند. سیان باکتری ها پانصد میلیون سال به تولید اکسیژن میپردازند. دراین سه دوره مهم سرنوشت حیات یا انسان، سمائ زمین همچنان دودی وتیره وتاروتاریک است وحفاظی دربرابراشعه ماورائ خورشید برای بقائ نفس های اولیه حیات است.


اعجاز قرآن را مشاهده کنید


به ایات اعجاب انگیز علمی ریر توجه فرمائید .ذهن را از تصورات کهن رها سازید وعلم زیست شناسی پیدایش زمین را جایگزین آن کنید.
والسمائ والطارق- وَمَا أَدْرَاكَ مَا الطَّارِقُ- النَّجْمُ الثَّاقِبُ- إن كُلَّ نَفسٍ لمّا علَیها حافظٌ- فَلیَنظُر الإنسانُ مِمَّ خُلِقَ- خلق من ماء دافق- یَخرُجُ مِن بَینِ الصُّلبِ وَالتَّرائِبِ- إنَّه عَلی رَجعِهِ لَقادر- قسم به اسمان وتاریکی ان وتو چه دانی طارق چیست تاریکی است که نورستاره درآن نفوذ میکند (قسم به چه برمیگردد به کل نفس که سمائ دودی وتارآنها را حفاظت میکند) که برهرنفسی جفاظتی قرارداده ایم-پس انسان بنگرد که ازچه آفریده شده دراب دفع شونده که از بین جسم نرم وسخت بیرون میرود. اول سمائ سمائ زمین است که درآن انسان خلق میشود ،دوم تاریکی سمائ زمین حفاظی برای نطفه ای است که انسان از ان خلق شد وآب جهنده هم همان آبی است که در داستان بیان شد .صلب وترائب هم صفت حما مسنون وصلصال است . کجای این ایه به اب مرد وسینه زن یا پشت وامثالهم اشاره میکند .ایا این تصورات ذهنی گذشتگان نیست که اطلاعی از خلقت حیات در زمین نداشته اند وتصور کرده اند اب جهنده اب مرد است و آیا اولا اب مرد میتواند به تنهائی نطفه باشد.دوما دو جسم در یک واحد بوده اند که آب از بین آن دو بیرون میرود وسوم-إنَّه عَلی رَجعِهِ لَقادر- یعنی آبی که بیرون میرود را خداوند میتواند برگرداند. صحبت از حیات اولیه است و نه آب مرد که خداوند قادر باشد اب بیرون رفته از مرد را برگرداند. به مقاله طارق سیستم حفاظتی تک سلولی های اولیه حیات است-مراجعه فرمائید .


ایات 9 و10 سوره فصلت زمان این رخ داد را برای ما بیان میکند بر روی پوسته تازه تشکیل شده زمین بعد از دو دوره تشکیل آن یعنی اول همجوشی هسته ای یا تجمع میکروکلوخه ها درغبار کیهانی وبلافاصله ( بر روی زمین تازه شکل گرفته) رواسی را قرار میدهد وبر روی رواسی برکت (سنگ رس) را قرار میدهد. چرا که جنس پوسته جامد ازانواع کانی های رس است. چهار دوره اقوات هم بر روی رواسی برنامه ریزی میشود نه خلق میشود (قدرفیها قدر باتشدید دال وکسره ق) پس ازآن به سروسامان داده سمائ زمین میپردازد که دودی وتاریک بود. ثم استوی تا پیدایش هفت آسمان جو زمین ازاین سمائ ادامه داشته تا جو شفاف میشود ونور ستارگان برای ناظر زمین زینت داده میشود .این چهار ایه 3/8 میلیارد سال شروع میشود تا 1/5 میلیارد سال پیش. عجب ایه علمی وبیان کننده تاریخچه زمین که با تصوات غلط کهن ما به چه روزی آفتاده است.


قُلْ أَ إِنَّکُمْ لَتَکْفُرُونَ بِالَّذِی خَلَقَ الْأَرْضَ فِی یَوْمَیْنِ وَ تَجْعَلُونَ لَهُ أَنْدَاداً ذٰلِکَ رَبُّ الْعَالَمِینَ‌- وَ جَعَلَ فِیهَا رَوَاسِیَ مِنْ فَوْقِهَا وَ بَارَکَ فِیهَا وَ قَدَّرَ فِیهَا أَقْوَاتَهَا فِی أَرْبَعَةِ أَیَّامٍ سَوَاءً لِلسَّائِلِینَ‌- ثُمَّ اسْتَوَى إِلَى السَّمَاءِ وَ هِیَ دُخَانٌ فَقَالَ لَهَا وَ لِلْأَرْضِ ائْتِیَا طَوْعاً أَوْ کَرْهاً قَالَتَا أَتَیْنَا طَائِعِینَ‌- برای روشن شدن مفهوم نطفه وصلب وترائب ایات زیر را مرور میکنیم
أَلَمْ يَكُ نُطْفَةً مِّن مَّنِيٍّ يُمْنَى- ثُمَّ كَانَ عَلَقَةً فَخَلَقَ فَسَوَّى- فَجَعَلَ مِنْهُ الزَّوْجَيْنِ الذَّكَرَوَالْأُنثَى -آیا اونطفه ای درتقدیرنبود که مقدرمیشود وسپس علقه بود پس خلق میشود وپرداخته میشود( به شکلی که برنامه الهی بود درمی اید) ودرآن جنسیت مذکرومونث قرارداده میشود. در اینجا معنی مهنی تقدیر میدهد که مقدرمیشود .ارتباطی با آب مرد ندارد وعلقه هم خلق بعد از نطفه در زمین اولیه است. علقه تک سلولی هسته دار با غشائ هسته ای پیشرفته ودارای ژن تکامل یافته DNAاست که جنسیت و توارث در آن قرار داده میشود.


وَأَنَّهُ هُوَ أَمَاتَ وَأَحْيَا- وَأَنَّهُ خَلَقَ الزَّوْجَيْنِ الذَّكَرَوَالْأُنثَى- مِن نُّطْفَةٍ إِذَا تُمْنَى- وَأَنَّ عَلَيْهِ النَّشْأَةَ الْأُخْرَى- اواست که زنده میکند وممیراند واو است که جنسیت مذکرومونث را در نطفه ای که مقدرمیشود خلق میکند وبیرون آوردن نشائ آخری هم ازاوست.نشائ اخری هم براساس برنامه ریزی تدوین شده الهی پایان تکامل موجودات زنده وظهورآدم ازنسل قبل ازخود.اولینانسان تکامل یافته که نسل انسان های کنونی ازاویند.


أَلَمْ نَخْلُقكُّم مِّن مَّاء مَّهِينٍ فَجَعَلْنَاهُ فِي قَرَارٍ مَّكِينٍ إِلَى قَدَرٍ مَّعْلُومٍ- فَقَدَرْنَا فَنِعْمَ الْقَادِرُونَ
آیا شما را درآب کم وناچیز نیافریدیم و آنرا درقرارگاه محکم واستوار قرار ندادیم تا زمان مقدر شده بر اساس تقدیرالهی وبرتقدیر وبرنامه ریزی خود فائق آمدیم وچه برنامه ریزی توانائی انجام دادیم.آب مهین مفهوم علمی والائی دارد وخلقت حیات دردرون دریا واقیانوس وآب فراوان صورت نگرفته است بلکه درآب کم وسپس آن نطفه خلق شده را در غشائ هسته ای محکم واستوار قرارداد ودرزمان تدوین شده وچه برنامه ریزی توانائی به ثمر نشست. آیا قرارگرفتن آب مرد دررحم زن آنهم درزمان مشخصی که همه میدانند میتواند عظمت فقدرنا فنعم القادرون را برساند.

قُتِلَ الْانسَانُ مَا أَكْفَرَهُ مِنْ أَىّ‏ شىَ‏ خَلَقَهُ مِن نُّطْفَةٍ خَلَقَهُ فَقَدَّرَهُ ثُمَّ السَّبِيلَ يَسَّرَه ثمُ‏ أَمَاتَهُ فَأَقْبرَهُ -17- 12 عبس –مرگ برانسان چه چیز او را کافر کرد ،خداوند او را از چه آفرید ،از نطفه آفرید وتقدیر را براوحاکم کرد (درطرح وبرنامه ریزی خداوند قرارگرفت) و راه تکامل او را هموار کرد ودرنهایت مرگ سرنوشت او را به قبر میبرد. مِن نُّطْفَةٍ خَلَقَهُ فَقَدَّرَهُ ثُمَّ السَّبِيلَ يَسَّرَه میتواند تحولات درون رحم معنی دهد. کمی درایات خداوند تفکر وتعقل کنیم. نظرگذشتگان میتواند بعد ازهزارسال تاریخ مصرف پایانی داشته باشد .با علم روزجلو برویم وخود را ازبند تصورات کهن رها سازیم. خداوند متعال توفیق این مهم را به ما ارزانی فرماید. انشائالله سید محمد تقوی اهرمی بهمن ماه 1397

اضافه کردن نظر


کد امنیتی
تازه کردن

لیست آخرین مقاله های اضافه شده

امارگیر سایت